• Oku
  • Yeni Ekle

Al Bakiyye Dilinde Fiiller ve Olumsuz Ekler

Diğer vikilerden daha özgür!

Al Bakiyye dili baştan, ortadan ve sondan eklemeli/eklemesiz dil yapısına sahiptir.

Al Bakiyye Dilinde Fiiller ve Olumsuz Ekler; Kendine özgü fiilleri ve fiill yapısı çok az düzeydede olsa mevcuttur. Çoğunlukla Türkçe, Arapça, Göktürkçe gibi dillerden fiil alımı yapılmıştır.

Olumsuz Ekler

Bakiyye dilinde 5 ayrı olumsuz yapma eki bulunur. İsimlerin önüne veya sonuna getirilen eklerdir.

Başına getirilenler: Й, Б, ૭’’Iཞ, 

Sonuna getirilenler: ๛ᓬ, M⥌ᓬ, ๛ഥ’, 

Olumsuz (na)

Й

Nâhoş

ЙحOҰ

Hoş olmayan

Olumsuz (sız, siz)

๛ഥ'

Mutsız

MᎧᛠ๛ഥ'

Mutsuz, mutlu değil

Olumsuzluk (bi)

Б

Biçarei

БĊཞ

Çaresiz

-sız (olumsuz)

๛ᓬ

Duzsuz

ഥᎧᓬ๛ᓬ

Tuzsuz

-mez (olumsuzluk)

M⥌ᓬ

Çıkmaz

Ċ↾⊲M⥌ᓬ

Çıkmaz

- gayri (Olumsuz)

૭’’Iཞ

Gayriyhoş

૭’’IཞてO≾.

Hol olmayan

Al Bakiyye Dilinde Fiiller

Al Bakiyye dilinde birden fazla fiil türü bulunur ve Esas fiillerin büyük kısmı Türkî dillerle yakından benzerlik gösterir. İlk Al Bakiyye dil bilgisi güncellemesinde doğrudan Türkiye Türkçesindeki biçimleri ile fiiller alınıp kullanılmıştır. Fakat son güncelleme ile beraber kendine özgü bir fiil yapısı oluşturulmaya çalışılmıştır. 

Al Bakiyye dilinde esasa fiiller; 

  • Çekimlenebilir,

  • Ek alabilir,

  • Sondan ve baştan eklemelerle türetilebilir,

  • Kök halinde kullanılabilir. 

Fiil Türleri

  • Yalın Fiil

  • Esas Fiil

  • Yardımcı Fiil

  • Modal Fiil

  • Özüne Yardımcı Fiil

  • MAN’lı Fiil

  • Mastarlı Fiil

Yardımcı Fiiller

Esas fiile beraber durum-olgu tanımlaması için kullanılır. 

  • İsim cümlelerinde yardımcı fiiller: ჰŧ (ist) ve  ط/ഥ (dıy). 

  • Fiil cümlelerinde yardımcı fiiller: Ϣર (war), ϢરƆ (werde)

İsim Cümleleri

ჰŧ (İst) Yardımcı fiili: 

  • İsimden önce bağımsız olarak kullanılır.

ط/ഥ (dıy) yardımcı fiili:

  • isimden sonra bitişik olarak kullanılır. 

  • Bazı ses durumlarında “-dır, -dir” şeklinde de telaffuz edilebilir. 

  • Ses durumuna ve zaman yapısına göre “ᛠ” (te, ti) biçimine dönüşebilmektedir. 

  • ط veya ഥ biçimde yazılabilir. 

ჰŧ ve ഥ yardımcı fiillerin temel bir kuralı bulunmaz. Yazar, isim cümlelerinde istediğini kullanmakta özgürdür. Sesletim ve kafiyeye uygun bir biçim oluşturabilir. 

Olumsuz formu: ƆGᒍ (değel)

Örnekler: 

Olumlu: TR: Ben (bir) öğrenciyim. 

  • Ⱈ ჰŧ ᒍӬ ᛠᒍБ. (Men ist lâ telebe)

  • Ⱈ ᒍӬ ᛠᒍБط (men la telebedir.) 

Olumsuz: TR: Ben (bir) öğrenci değilim. 

  • Ⱈ ƆGᒍ ᒍӬ ᛠᒍБ. (Men değel lâ telebe)

Fiil Cümleleri

  • Ϣર (war) ve ϢરƆ (Werde) her zaman esas fiilden önce, ayrı biçimde kullanılır. 

  • Zamanlara göre formları bulunur; Ϣર-Ϣર〟/ ϢᎧરƆ, ϢOરƆ 

  • Çoğul şahıslarda yardımcı fiilin sonuna “〟” (-en, -in) eki getirilir.

  1. Hal

Geniş - Şimdiki Zaman

II. Hal

Dili, Mişli Geçmiş Zaman

III. Hal

Gelecek Zaman

Olumsuz Form

Ϣર-Ϣર〟

ϢᎧરƆ, ϢOરƆ

ϢરƆ

ᕴ↓

ჰŧ

↾Ɔ /Ɔ

ჰŧ

ƆGᒍ

MЭ⟓ - M∧⟓

Ɔ, M≾.

⥌CĴ

M⥌

じてḺ

じてḺƆ

じてḺCĴ

ᕴ↓じてḺ 

Örnekler

Olumlu: TR - Ben giderim / Ben gidiyorum.

  • Ⱈ Ϣર Г@MЭ⟓. (Men war getmek)

Olumsuz: TR - Ben gitmem - Ben gitmiyorum.

  • Ⱈ ᕴ↓ Г@MЭ⟓. (Men yuk getmek)
     

Ana cümlelerde yardımcı fiil kullanılmalıdır.

Yan cümlelerde ise kullanılmayıp esas fiil ekinde değişim sağlanır. 

TR - Eve gidiyorum. (Ana cümle)

  • Ⱈ Ϣર Г@MЭ⟓ ᓬᎧ ᒍӬ Ḷર⊲. (Men war getmek zu la Barq)

 

TR - Eve geldiğini gördüm. (Yan cümleli)

  • Ⱈ ϢᎧરƆ ГÖરƆⰘ ๛ ГᒍƆ ᓬᎧ ᒍӬ Ḷર⊲. (Men wurde gördimen sin geldi zu la barq.)

Yardımcı Fiil Çekimleri

Şahıs

Ϣર

ჰŧ

ᕴ↓

ƆGᒍ

Şimdiki - Geniş Zaman - TEKİL

Ϣર

ჰŧ

ᕴ↓

ƆGᒍ

Şimdiki - Geniş Zaman  - ÇOĞUL

Ϣર〟

ჰŧ

ᕴ↓

ƆGᒍ

Gelecek Zaman - TEKİL

ϢરƆ

-

ᕴ↓

ƆGᒍ

Gelecek Zaman - ÇOĞUL

ϢરƆ〟

-

ᕴ↓

ƆGᒍ

-Dili Geçmiş Zaman - TEKİL

ϢᎧરƆ

↾Ɔ

Ɔ

ᕴ↓

ƆGᒍƆ

-Dili Geçmiş Zaman - ÇOĞUL

ϢᎧરƆ〟

↾Ɔ〟

Ɔ〟

ᕴ↓

ƆGᒍƆ

Mişli Geçmiş Zaman - TEKİL

ϢOરƆ

M≾.

M≾.

ᕴ↓

ƆGᒍM≾.

Mişli Geçmiş Zaman - ÇOĞUL

ϢOરƆ〟

M≾.〟

M≾.

ᕴ↓

ƆGᒍM≾.

Özüne Yardımcı Fiiller

Bazı fiiller hem esas fiil, hem de yardımcı fiil özelliği taşır. Bu yapıdaki fiillere “Özüne Fiil” denilir. Özüne fiiller esas fiillerle birleşik yazılır ve fiil yardımcı fiileri de ilaveten kullanılır. Özüne yardımcı fiilleri daha çok olgu ve anlam değişimi sağlarken, normal yardımcı fiiller (Ϣર, ϢરƆ) ise zaman ve yapı durumunu ifade eder. 

Özüne Fiilerden Bazıları: ৬ᓬ (yaz), ⱱર (ver), Бᒍ (bil), ഥᎧર (dur), Гᒍ (gel), ⧽ (ol), @ (et), ᒍ (al), Ḷ⧽ (bol), ⊲ (kal), ৬Ḻ (yap), IᒍЭ (eyle). 

Örnek: Гᒍⱱર (Gelver), ৬રƆM@ (Yardamet)

Modal Fiiller

Bakiyye dilinde Almanca, İngilizce benzeri modal fiil yapısı bulunur fakat sözcük varlığı daha çok Osmanlı ve Göktürk Türkçelerindendir. 

*İlk sürümde 3 farklı biçimi vardı. Son güncel sürümde ise biçim ikiye düşürülmüştür. 

Al Bakiyye dilinde 2 çeşit modal fiil vardır;

1 - Özüne Modal fiiller: ᓬO૪ (zol), ⟓Ɲ (ken), Ɔᒍર (diler), ഥ’ર❞Ɔ (Zorunda)

2 - Ek Modal Fiiler: -Mᒍ..↾ (-meli), -Э БᒍMЭ⟓ (-ebelmek), 

  1. Seçenek: Modal fiil + Esas fiil+Modal Ek (Modal ek, esas fiil kökünün son harfine ses bakımından uygun olarak seçilir ve bitişik olarak kullanılır.)

Modal Ekler:  Λ/↾/O/Э/Ȫ/Ꭷ (a/i/o/e/ö/u-ü)

Örnek: Ⱈ ᓬO૪ ৬ḺΛ (Men zol yapa)

TR: Yapmalıyım.

  1. Seçenek: Esas fiil + ek (Modal fiil kullanılmadan sadece esas fiil kökünün son harfine ses bakımından uygun modal eklerden birinin eklen)

Örnek: Ⱈ ৬ḺMᒍ..↾Ⱈ (Men yapmalimen)

TR: Yapmalıyım.

Modal Fiiller Çekim Tablosu

Modal Fiil / Modal Ek

Türkçe Karşılığı

Örnek

Kural

ᓬO૪ (Zol)

Yapmak zorundayım

Ⱈ ᓬO૪ ৬ḺΛ 

Modal + Esas Fiil + a/i/o/e (Esas fiil sesli harfine uygun)

-Mᒍ..↾

Yapmalıyım

Ⱈ ৬ḺMᒍ..↾Ⱈ

Esas fiil+Mᒍ..↾

⟓Ɲ

Yapabilirim

Ⱈ ⟓Ɲ ৬ḺΛ БᒍMЭ⟓ Бર Ḷર⊲

⟓Ɲ + Esas fiil

-Э БᒍMЭ⟓

Yapabilirim

Ⱈ ৬ḺΛБᒍMЭ⟓

Esas fiil+Э БᒍMЭ⟓

Ɔᒍર

Yapmayı dilerim

Ⱈ Ɔᒍર ৬ḺΛ

Ɔᒍર + esas fiil + a/i/o/e (Esas fiil sesli harfine uygun)

ഥ’ર❞Ɔ

Yapmak zorundayım

Ⱈ ഥ’ર❞Ɔ ৬ḺΛ

Ɔᒍર + esas fiil + a/i/o/e (Esas fiil sesli harfine uygun)

Örnek: Eve gitmeliyim. 1 saat sonra evde olabilirim. Yemeğe yetişmeyi diliyorum. Yemek yemek zorundayım. 

  • Ⱈ ᓬO૪ ГᛠЭ ᓬᎧ ᒍӬ Ḷર⊲. Бર OƓ.Ꭷર じ❞મ ⟓Ɲ Ⱈ ⧽O ৬ Ḷર⊲Ɔ. Ⱈ Ɔᒍર ⊲ⱱᎧ≾.Λ ᛠᎧ ᒍӬ ⥌≾. Ⱈ ഥ’ર❞Ɔ ৬MЭ ৬ ⥌≾. 

(Men zol gete zu lâ barq. Ber oğur sunray keyen men olo barqda. Men diler kavuşa tu lâ Aaş. Men zorunda yeme ya Aaş.)

Madde değeri: 380

Al Bakiyye Dilinde Fiiller ve Olumsuz Ekler: Katkılar

Bu alan maddeye ait ek katkıları içerir.

Henüz bu maddeye katkı sağlanmamıştır. Maddeye katkı sağlayarak gelişmesine yardımcı olabilirsiniz.
Lütfen bu alana yorum, tartışma konusu ve reklam eklemeyiniz. Görüş ve önerilerinizi "Tartışma" bölümüne ekleyebilirsiniz.

Toplam Katkı Sayısı: 0
avatar

Tartışma

| Anahtar Kelimeler: modal fiiller, yan cümle, fiiller, Al Bakiyye, yardımcı fiiller Okunma: 38 | Güncellik: 2020-08-06 | Değer: 0.0/0

Madde Başlığı: Al Bakiyye Dilinde Fiiller ve Olumsuz Ekler
Madde Kimliği: 1593990225
Sayfa Kimlik Kodu: 105
Robotların İndekslemesi: İzin Veriliyor (Varsayılan).
Son değişikliği görüntüleyen kullanıcı sayısı: 38
Rastgelelik Viki Öğe Kimliği: RW1054entry
Madde Kategori ve Grupları: Kategori / Alan / Bölüm; Yapay Dil Portalı, Al Bakiyye Portalı, Dil-Alfabe-Dilbilim
Madde Şablonu:
Madde Dili: Türkçe
Sayfa Dili: Türkçe
Madde Oluşum Tarihi: 2020-07-06
Katkı Sayısı: 0
Tabii Sunucu ve Veri: Rastgelelik Arama Motoru > WB Alt Sistemi / R-uNet alt yapısı.
Sürüm: 1.4-105
Kalıcı Madde Adı: Al Bakiyye Dilinde Fiiller ve Olumsuz Ekler
Kalıcı Madde Sayfa URL: http://wb.rastgelelik.com/albakiyye-fiiller
Belge URL: Henüz bir belge eklenmemiş.
Diğer Sosyal Ağlarda Paylaşım:
RSS Bağlantısı: http://wb.rastgelelik.com/viki/rss/
Madde Resmi+URL: Görsel materyal eklenmemiş.

"Al Bakiyye Dilinde Fiiller ve Olumsuz Ekler" isimli bu maddeye katkı sağlayarak gelişimini sağlayabilirsiniz.